Իրանում դաֆի պատմության ակնարկ

Բիժան Քամքարի այս ակնարկում դաֆը ներկայացվում է որպես Իրանի թմբուկային գործիքներից և հոգևոր գործիք, որը Քրդստանի թեքքեներում ու խանաքահներում կապված է եղել սուֆիական ծեսերի հետ։ Դաֆի տարածման վերաբերյալ պատմական գնահատականները այստեղ փոխանցվում են հեղինակի անձնական փորձի և ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Հեղինակը հիշում է, որ իր հայրը՝ պրոֆեսոր Հասան Քամքարը, գործիքն օգտագործել է Քրդստանի մշակութային-գեղարվեստական խմբում, իսկ ինքը 1353 (1974) թվականին դաֆով հանդես է եկել Սեյդա երաժշտական խմբում։ Նա այս շրջանը դիտարկում է որպես գործիքի նոր տարածման փուլ։

Քամքարի խոսքով՝ այդ շրջանից հետո դաֆը ավելի տեսանելի է դարձել իրանական ավանդական երաժշտության, ժողովրդական, սիմֆոնիկ և փոփ երաժշտության տարբեր համատեքստերում։ Նա գրում է երիտասարդ երաժիշտների շրջանում աճող հետաքրքրության և Սանանդաջի դերվիշական միջավայրից դուրս գործիքի տարածման մասին։

Հեղինակը հիշատակում է նաև բանավեճը, թե դաֆը ինչ տեղ է ունեցել անցյալի երաժշտության մեջ և ինչպես է այն հարաբերվում թոմբակի հետ։ Նա դաֆի արմատները հին ժամանակներին է վերագրում, իսկ թոմբակի պատմության համար նշում է մոտ 400 տարվա սահման, սակայն սա ներկայացվում է որպես ակնարկի հեղինակի տեսակետ, ոչ թե հաստատված ընդհանուր ժամանակագրություն։

Քամքարը, որը նաև թոմբակ է նվագում, իր տեսակետը հիմնավորում է գեղանկարչության, այլ արվեստների և պոեզիայի օրինակներով։ Նա նշում է, որ այդ նյութերում դաֆի ներկայությունն ավելի տեսանելի է համարում, քան թոմբակինը։

Հեղինակի բնագրում նշված 25 տարվա ժամանակահատվածը վերաբերում է հոդվածի գրման պահից հետադարձ դիտարկմանը և չպետք է ընկալել որպես ներկայիս շարժական ժամկետ։

Ակնարկը այդ պատմական շրջանը նկարագրում է որպես երաժշտության սահմանափակ ու երբեմն գաղտնի փոխանցման ժամանակաշրջան։

Քամանչան հիշատակվում է Լորեստանի ծիսական միջավայրում, թանբուրը՝ Քերմանշահի սուֆիների մոտ, իսկ նաղարան, թաբլը, կարնան ու սորնան՝ սգո արարողություններում։ Դաֆն ու սեմսալը կապվում են Քրդստանի խանաքահների՝ սուֆիական տների հետ։ Հեղինակը նաև փոխանցում է դերվիշների շրջանում եղած հավատալիքը, ըստ որի պատռված թաղանթով դաֆը կոչվել է «նահատակված դաֆ»։

Հեղինակը եզրափակում է, որ դաֆի պատմությունը ավելի լայն ուսումնասիրություն է պահանջում և հույս է հայտնում, որ հետագա հեղինակները կշարունակեն թեմայի քննությունը։

Նյութը վերցված է Բիժան Քամքարի «Իրանում դաֆի պատմության ակնարկ» հոդվածից։