Türk Müziğinde Usul (Ritim Kalıbı) PMK-205

Türk müziği yüzyıllar boyunca meşk adı verilen bir süreçle, usta-çırak ilişkisi içinde sözlü olarak aktarılmıştır. 17. yüzyıldan bu yana onu notaya geçirme girişimleri olmuş; önce ebced (abjad) sayı sistemi, daha sonra da Hamparsum notası adı verilen basit ve yetersiz bir sistem kullanılmıştır.

Türk müziğinin usulleri, yani ritim kalıpları, DÜM-TEK-TEKE-TEK KÂ gibi hecelerle ve şiir vezinleriyle korunmaya çalışılmıştır. Müziğin yazılmadığı, hafızaya dayandığı dönemde gerekli olan bu kalıp sistemleri (özellikle de büyük usuller), eski gelenekle yetişmiş birkaç yaşlı musikişinasın hafızası aracılığıyla bize ulaşmıştır.

Batı notasının Türk müziğine girişinden bu yana müziğimize uyarlanmasında çeşitli sorunlar yaşanmış, ancak belirli ilerlemeler de kaydedilmiştir. Ne yazık ki usullerin notaya alınması henüz istenen düzeye ulaşmamıştır.

Yeni bir müzik yazısı geliştirme çabaları elli yıl önce başlamıştır; ancak bu çabalar hâlâ açıklığa kavuşmamıştır ve anlaşılması kolay olmaktan uzaktır. Zamanla usullerimizi notaya alanların hataları gelenekleşmiş, sonraki müzisyen kuşağı da bu hataların etkisi altında kalmaya devam etmektedir.

Notadaki karmaşa, usta-çırak ilişkisinin sürmesini zorunlu kılmıştır.

Klasik icracılar arasında büyük usulleri ezbere çalma alışkanlığının sürmesi, genç kuşakların geleneksel müzik icra eden vurmalı çalgı sanatçıları olarak yetişmelerini zorlaştırmıştır.

Cumhuriyet dönemi bestecilerimizin klasik ve büyük formlarda eser vermemeyi tercih etmelerinin en açık nedenlerinden biri, usullerimizin yeterince anlaşılmaması ve öğretilmemesidir.

Bu kitapta usulleri daha sade ve daha anlaşılır bir biçimde çözümlemek için elimden geleni yaptım.

Fahrettin YARKIN 

Yazar Hakkında

Fahrettin Yarkın 1960 yılında İstanbul'da doğdu. 1983'te İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'ndan mezun oldu. 1981'de TRT İstanbul Radyosu sınavlarını kazandı ve 1983'te kadrolu sanatçı oldu. Radyoda Bekir Sıdkı Sezgin, Alaeddin Yavaşca, Cinuçen Tanrıkorur, Kâni Karaca ve Yıldırım Gürses gibi dönemin önde gelen musikişinaslarıyla çalışma fırsatı buldu. 80'li ve 90'lı yıllarda İstanbul Mevlevi topluluğuyla Konya'da Şeb-i Arus törenlerinde icra yaptı. Yarkın hem kamu görevlisi olarak hem de bağımsız konser ve projelerle birçok ülkede sahne aldı. Bunlar arasında Belçika'da Cinuçen Tanrıkorur ve Murat Salim Tokaç ile yapılan 'Fasıl' albümü; İspanyol sanatçı Jordi Savall, Haris Alexiou, Teo Leovendi, Panagiotis Neochorotos ve Hollandalı Axis Ensemble grubuyla konserler ve CD'ler; İstanbul Caz Festivali'nde Jack DeJohnette, Rova Saxophone Quartet ve Mahsa Vahdat ile konserler; Ensemble Saltiel ve Romina Basso albümlerinin müzik yönetmenliği; dersler ve seminerler yer alır. 1994'te kardeşi Ferruh Yarkın ile Yarkın Türk Ritm Grubu'nu kurdu ve Ten, Tentende, Kervansaray ve Birlikte Yaşamak albümlerini kaydetti. Yarkın, dört değerli müzisyenle birlikte İstanbul Solistleri grubunu kurdu. Fahrettin Yarkın evli ve 2 çocuk babasıdır.